عارفانه ،‌عاشقانه

        مضاف الیه همیشه یک نوع مفهوم و معنی خاص به مضاف نمی افزاید ، بلکه میان مضاف و مضاف الیه ، روابط گوناگون و متفاوتی از قبیل مالکیت ، همانندی ، بیان نوع ، جنس ، اختصاص و ...وجود دارد . از این رو اضافه از حیث مفهومها و پیوندهای موجود میان مضاف و مضاف الیه اقسام بسیاری پیدا می کند . معروف ترین اقسام اضافه عبارتند از :

 ١ – اضافه ملکی:در اضافه ملکی میان مضاف و مضاف الیه ، رابطه مالک و ملک یعنی صاحب مال و مال ، دارنده و دارائی برقرار است بدین معنی که مضاف الیه مالک و دارنده مضاف است . مانند : باغ علی ( باغی که صاحب آن علی است . ) کتاب لیلی ( کتابی که صاحب آن لیلی است . )

 ٢ – اضافه تخصیصی: در اضافه تخصیصی مضاف ، مخصوص مضاف الیه است . مانند : کلاس درس ، لباس ورزش ، کمد آشپزخانه ...

تفاوت بین اضافه ملکی و اضافه تخصیصی :

 در اضافه ملکی بیشتر وقتها مضاف الیه انسان است که می تواندئ مالک باشد و در مضاف تصرف کند . اما در اضافه تخصیصی اینگونه نیست . به عنوان مثال وقتی می گوئیم کتاب علی ، از کتابی صحبت می کنیم که صاحبش علی است و علی انسان است . اما وقتی می گوئیم کتاب درس ، از کتابی صحبت می کنیم که مخصوص درس است و درس جاندار نیست .

 ٣ – اضافه بیانی(بیان جنس و نوع):در اضافه بیانی مضاف الیه جنس مضاف را بیان می کند . مانند : لباس ابریشم ( یعنی لباسی که جنس آن از ابریشم است . ) انگشتر طلا ( یعنی انگشتری که جنس آن از طلاست .)

 ۴– اضافه تشبیهی: در اضافه تشبیهی میان مضاف و مضاف الیه رابطه شباهت و هماهنگی است یعنی در آن یا مضاف را به مضاف الیه تشبیه می کنند و یا مضاف الیه را به مضاف تشبیه می کنند . مانند : روی ماه و لب لعل ( تشبیه مضاف به مضاف الیه ) یا برعکس ماه روی و لعل لب ( تشبیه مضاف الیه به مضاف )

 ۵ – اضافه استعاری: در اضافۀ استعاری مضاف مشبه و مضاف الیه ، یکی از ویژگی های مشبه به محذوف است (این مساله در مضاف و مضاف الیه قابل تغییر است): دست روزگار(روزگار مانند موجودی است که دست دارد). بام و در دماغ (مغز مانند خانه ای است که بام و در دارد: دماغ مشبه تشبیهی است که مشبه به آن(خانه) حذف شده و ویژگی مشبه به(بام و در داشتن) آورده شده است.)

۶ – اضافه اقترانی:در اضافه اقترانی میان مضاف و مضاف الیه معنی و رابطه مقارنت و همراهی است . مثال : دست ادب بر سینه نهاد ( دستی که همراه ادب بود ) پای اردات در میان گذاشت . ( پایی که همراه ارادت بود . ) 

 فرق میان اضافه استعاری و اضافه اقترانی :

 الف ) در اضافه استعاری ، اصل استعاره بر پایه تشبیه استوار است ، چون استعاره در واقع تشبیهی است که یکی از طرفین آن ذکر نشود . اما در اضافه اقترانی تشبیهی وجود ندارد .

 ب ) در اضافه اقترانی مضاف الیه اسم معنی است و مفهوم یکی از عواطف و حالات درونی انسانی را دارد . مانند : دیده احترام ، دست ادب ، نگاه خشم که در اضافه استعاری چنین نیست .